[Raport 2 Monitoring procesów ochrony lasów w Polsce | sierpień – wrzesień 2025 r.]
EXECUTIVE SUMMARY
Raport „Monitoring procesów ochrony lasów w Polsce – okres sierpień–wrzesień 2025” stanowi rozszerzone streszczenie analiz przeprowadzonych w ramach cyklu raportów o procesach ochrony lasów w Polsce. Dokument koncentruje się na diagnozie systemowych słabości, zidentyfikowaniu 20 osi problemowych, analizie przypadków 19 lasów szczególnie cennych przyrodniczo i społecznie, monitorowanych przez 9 grup obywatelskich oraz na opracowaniu rekomendacji naprawczych i systemowych.
Celem raportu jest ocena skuteczności działań podejmowanych w zakresie wdrażania krajowych i unijnych polityk leśnych, w szczególności w odniesieniu do:
- Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady z 24 czerwca 2024 r. w sprawie odbudowy zasobów przyrodniczych,
- Strategii Lasów Państwowych na lata 2014–2030,
- konkluzji z Ogólnopolskiej Narady o Lasach w 2024- 2025 r.
Raport wskazuje, że mimo deklaracji zmian i otwartości na dialog, stan ochrony lasów w Polsce ulega dalszej degradacji. Analiza wykazała, że wiele działań ma charakter pozorny, a podstawowe procesy decyzyjne wciąż zdominowane są przez interesy gospodarcze i korporacyjne, marginalizujące cele przyrodnicze, klimatyczne i społeczne.
Kluczowe wnioski:
- System ochrony lasów w Polsce nie zapewnia skutecznego wdrażania zobowiązań wynikających z polityk unijnych.
- Lasy cenne społecznie, przyrodniczo w tym starolasy, pozostają bez faktycznej ochrony prawnej mimo rozpoznania ich wartości.
- Konflikt między funkcjami lasów: produkcyjnymi a przyrodniczymi i społecznymi, jest strukturalny, nie incydentalny.
- Polityka informacyjna Lasów Państwowych celowo dewaluuje działania władz państwowych, Unii Europejskiej i procesy decyzyjne.
- Społeczny mandat do współzarządzania lasami, wynikający z ustaleń Ogólnopolskiej Narady o Lasach, jest ignorowany.
Syntetyczne rekomendacje:
- Wprowadzić definicję prawną „starolasu” i objąć tę kategorię ochroną ustawową.
- Wdrożyć Obszary o krytycznym znaczeniu dla przetrwania przyrody jako przedłużenie obszarów objętych moratorium.
- Utrzymać moratorium na wycinki w lasach o wysokich wartościach przyrodniczych do czasu ich pełnej weryfikacji jako starolasów.
- Uwzględnić w planach urządzenia lasu funkcje społeczne i pozaprodukcyjne usługi ekosystemowe lasów nad funkcjami gospodarczymi.
- Zapewnić niezależność Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska od Lasów Państwowych i innych grup nacisku
- Ustanowić mechanizm społecznego nadzoru nad decyzjami gospodarczymi w lasach publicznych.
- Przyspieszyć wdrażanie rozporządzenia UE o odbudowie zasobów przyrodniczych.
- Wzmocnić rolę samorządów jako demokratycznie wybranych władz lokalnycyh w procesie decyzyjnym dotyczącym lasów społecznych aglomeracyjnych.
Brak realizacji powyższych rekomendacji prowadzi do utraty różnorodności biologicznej, pogorszenia stanu siedlisk, utraty usług ekosystemowych oraz utrzymania konfliktów społecznych wokół gospodarki leśnej.
I. CEL I ZAKRES RAPORTU
Celem raportu jest dostarczenie syntetycznej, ale pogłębionej analizy procesów ochrony lasów w Polsce w kontekście zobowiązań krajowych i unijnych, a także społecznych oczekiwań wobec transformacji polityki leśnej.
Raport ma charakter monitorujący i diagnostyczny, skupiając się na ocenie efektywności wdrażania polityki leśnej Polski, Unii Europejskiej, zrównoważonego zarządzania zasobami oraz mechanizmów współdecydowania o użytkowaniu lasów.
Zakres raportu obejmuje:
- analizę 17 osi problemowych opisujących kluczowe wyzwania systemowe,
- ocenę wdrożenia ustaleń Ogólnopolskiej Narady o Lasach oraz zaleceń wynikających z rozporządzenia Parlamentu Europejskiego z 2024 r.,
- przegląd i charakterystykę 19 obszarów leśnych o szczególnych wartościach przyrodniczych i społecznych,
- analizę przykładowych konfliktów społeczno- samorządowych z Lasami Państwowymi,
- wnioski oraz rekomendacje systemowe i lokalne.
Raport został opracowany na podstawie materiałów terenowych, analiz planów urządzenia lasu, danych GIS i danych teledetekcyjnych Europejskiej Agencji Kosmicznej, obserwacji społecznych oraz przeglądu polityk publicznych.
W ujęciu syntetycznym stanowi próbę odpowiedzi na pytanie:
- czy obecny model gospodarki leśnej zapewnia trwałość funkcji ekologicznych i społecznych lasów w Polsce,
- czy publiczny zarządca lasów w Polsce stanowi zagrożenie dla wdrażanych polityk publicznych Polski i Unii Europejskiej
- jakie są narzędzia negatywnego wpływu ze strony publicznego zarządcy lasów na funkcjonowanie i sprawczość władz Państwa
- jakie są narzędzia i cele oparte o założenia Strategii Lasów Państwowych na lata 2014- 2030- negatywnego wpływu na kształtowanie opinii publicznej podejmującej decyzje w demokratycznych wyborach parlamentarnych
- jaki negatywny wpływ na standardy demokratyczne dotyczące zarządzania wspólną przestrzenią publiczną ma sposób podejmowania decyzji przez nadleśniczych wobec oczekiwań wyrażanych przez demokratycznych reprezentantów społeczeństwa – rad miast, gmin i powiatów.
- jakie są negatywne skutki rozdźwięku celów i priorytetów władz państwowych wobec działań lobbystycznych przemysłu drzewnego przy Ministerstwie Rozwoju i Technologii oraz działań partycypacyjnych przy Ministerstwie Klimatu i Środowiska
II. WSTĘP
17 głównych osi problemowych: obraz systemowych napięć w ochronie lasów:
Raport identyfikuje 17 osi problemowych stanowiących główne źródła napięć między ochroną przyrody, polityką leśną i gospodarką zasobami naturalnymi:
- Brak wdrożenia prowizorium ochronnego dla siedlisk przyrodniczych w lasach publicznych z 2024 r.
- Niedostateczna ochrona lasów cennych przyrodniczo i społecznie w trakcie tworzenia narzędzi do ich ochrony.
- Niespójność baz danych o siedliskach przyrodniczych w całym kraju
- Brak skutecznych mechanizmów ochrony starolasów w trakcie tworzenia narzędzi do ich ochrony.
- Zbyt wolne wdrażanie Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego z 24 czerwca 2024 r.
- Konflikt między funkcjami produkcyjnymi a pozaprodukcyjnymi lasów.
- Dezinformacja społeczna Lasów Państwowych na temat zasad funkcjonowania lasów – w konfrontacji do podręczników monitoringu siedlisk przyrodniczych Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska.
- Niska skuteczność Ministerstwa Klimatu i Środowiska w egzekwowaniu ustaleń ochronnych dla lasów cennych przyrodniczo i społecznie
- Brak spójności między ochroną prawną a praktyką Lasów Państwowych. Działania i praktyki publicznego zarządcy lasów w lasach dla których są tworzone narzędzia ochrony.
- Deficyt społecznego zaufania po Ogólnopolskiej Naradzie o Lasach w związku z brakiem zabezpieczenia lasów cennych społecznie na czas opracowania narzędzi ich ochrony.
- Marginalizowanie funkcji społecznych w planach urządzenia lasu.
- Presja ekonomiczna branży drzewnej i jej wpływ na kształtowanie polityki leśnej Państwa.
- Utrata cech staroleśnych lasów o najwyższych wskaźnikach równowagi ekologicznej w wyniku rębni.
- Brak ekonomicznych metod szacowania wartości pozaprodukcyjnych i skutki dla branż turystycznych oraz budżetów jednostek samorządu terytorialnego zależnych od wysokiej jakości lasów naturalnych.
- Późne i nieefektywne negocjacje Zespołów Lasów Społecznych przeciągane w czasie.
- Dowolność kształtowania przez Lasy Państwowe opinii publicznej w celu obniżenia wsparcia społecznego dla polityk publicznych Polski i Unii Europejskiej oraz przełożenie na wyniki wyborów parlamentarnych w 2027 r. w kontrze do obecnego układu politycznego w kraju.
- Platformy dialogu i ustaleń dotyczących gospodarki leśnej na poziomie Zespołów Lokalnej Współpracy przy nadleśnictwach są iluzoryczne a ich rzeczywisty wpływ co ugruntowanie priorytetu drzewna w polityce leśnej Polski oraz neutralizowanie konfliktów społecznych poprzez działania edukacyjne bez możliwości podjęcia dalekoidących ograniczeń pozyskania drewna.
Wyżej wymienione zależności pokazują, że kryzys ochrony lasów ma charakter systemowy, a nie incydentalny. Ochrona przyrody w Polsce funkcjonuje obecnie w cieniu decyzji gospodarczych, które często pozostają sprzeczne z interesem publicznym i europejskimi zobowiązaniami środowiskowymi ale za to podlegają wpływowi nieprzychylnemu zmianom- publicznemu zarządcy lasów, który kształtuje opinię publiczną w taki sposób, żeby nie wspierała celów politycznych, co długoterminowo kreuje brak poparcia społecznego dla polityk publicznych Polski i Unii Europejskiej, oraz kształtuje wyniki wyborów parlamentarnych w 2027 r. w Polsce w kontrze do obecnego układu politycznego w kraju i jego celów środowiskowych.
Działania publicznego zarządcy lasów mogą destabilizować polityczne struktury Państwa, nastawiać społeczeństwo przeciwko celom polityk publicznych Polski i Unii Europejskiej co może doprowadzić do neutralizacji zagrożeń zidentyfikowanych w Strategii Lasów Państwowych na lata 2014 – 2030.
III. WNIOSKI
Konsekwencje dla polityki przyrodniczej i społecznej:
Analiza raportu wskazuje, że obecny system ochrony lasów w Polsce jest niespójny i obciążony silnym konfliktem interesów a także niepewny, jeśli chodzi o skuteczną realizację pod wpływem destabilizacyjnych działań Lasów Państwowych i branży drzewnej. Pomimo deklaratywnego otwarcia Lasów Państwowych na współpracę, większość decyzji nadal podporządkowana jest logice gospodarczej, a nie przyrodniczej oraz indykatywnym celom Strategii Lasów Państwowych na lata 2014- 2030, która definiuje zagrożenia w strukturach politycznych Państwa i sposoby ich neutralizowania.
Najważniejsze wnioski z analiz:
- Rozbieżność między polityką a praktyką: Cele deklarowane w Strategii LP 2014–2030 są realizowane i służą neutralizacji celów i priorytetów politycznych oraz neutralizacji poparcia społecznego. Prowadzi to do utraty wiarygodności Lasów Państwowych jako instytucji publicznej i wymaga pilnych działań dyscyplinujących oraz reformy.
- Brak koordynacji między resortami: Ochrona przyrody i gospodarka leśna funkcjonują w odrębnych logikach instytucjonalnych – cele Ministerstwa Rozwoju i Technologii wraz z branżą drzewną- zakładają działania destabilizujące priorytety polityki publiczne Unii Europejskiej w zakresie ochrony lasów i bioróżnorodności, co stawia pod znakiem zapytania wdrażanie polityk unijnych.
- Niedostosowanie planów urządzenia lasu: Obecne plany urządzenia lasów nie uwzględniają priorytetów wynikających z rozporządzenia Parlamentu Europejskiego z 24 czerwca 2024 r. dotyczącego odbudowy zasobów przyrodniczych.
- Upadek społecznego zaufania: Zaniechanie wdrożenia ustaleń Ogólnopolskiej Narady o Lasach doprowadziło do wzrostu frustracji społecznej i poczucia braku wpływu obywateli na decyzje o gospodarowaniu wspólnym dobrem.
- System finansowania LP utrwala konflikt: Uzależnienie budżetów nadleśnictw od wielkości pozyskania drewna utrudnia wdrażanie celów ekologicznych i społecznych.
W rezultacie ochrona przyrody w Polsce jest podporządkowana interesom krótkoterminowym, a decyzje gospodarcze oparte na wskaźnikach finansowych dominują nad wymogami ekologicznymi i społecznymi i zagrażają politykom publicznym Polski i Unii Europejskiej.
IV. NAJWAŻNIEJSZE TEZY I ARGUMENTY
Raport formułuje szereg tez, które wyznaczają kierunek koniecznych reform w polityce leśnej Polski.
Teza 1: Lasy są dobrem wspólnym, a nie zasobem korporacyjnym.
Ochrona lasów powinna być elementem polityki publicznej, a nie instrumentem generowania przychodów dla jednej branży drzewnej. Zasoby leśne stanowią wspólne dziedzictwo społeczne, dlatego decyzje dotyczące ich użytkowania muszą mieć charakter transparentny i partycypacyjny.
Teza 2: Ochrona bioróżnorodności jest celem nadrzędnym wobec produkcji surowca.
Zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego z 24 czerwca 2024 r., państwa członkowskie zobowiązane są do przywracania zdegradowanych ekosystemów i zwiększania powierzchni siedlisk naturalnych. Polskie lasy, mimo potencjału, pozostają daleko w tyle w realizacji tego celu.
Teza 3: Działania hamujące i komunikacyjne Lasów Państwowych niwelują procesy decyzyjne władz Państwa, co prowadzi do utraty społecznego zaufania do Lasów Państwowych.
Teza 4: Lasy Państwowe kształtują opinię publiczną w kontrze do obecnego układu politycznego władz Państwa i jego priorytetów środowiskowych.
System nadzoru nad Lasami Państwowymi wymaga natychmiastowej gruntownej reformy. Komunikacja społeczna Lasów Państwowych musi być natychmiast wstrzymana. Obecna struktura podporządkowania (MKiŚ > Generalna Dyrekcja LP > Nadleśnictwa) uniemożliwia podjęcia działań.
Teza 5: Polityka leśna Polski wymaga redefinicji w duchu Europejskiego Zielonego Ładu.
Nadrzędnym celem powinno być zachowanie zasobów przyrodniczych i usług ekosystemowych, a niesymalizacja przychodów z pozyskania drewna.
V. USTALENIA SYSTEMOWE
W oparciu o analizę 17 osi problemowych i 19 studiów przypadków raport wskazuje, że luka między ramami prawnymi a praktyką zarządzania lasami ma charakter strukturalny.
Najważniejsze ustalenia:
- Brak faktycznej ochrony lasów cennych przyrodniczo – mimo rozpoznania ich wartości, Lasy Państwowe prowadzą w nich regularne rębnie.
- Niedostateczne wdrażanie instrumentów ochronnych wynikających z rozporządzenia Parlamentu Europejskiego – brak krajowych procedur implementacji, które miały obowiązywać od 2025 r.
- Sprzeczność planów urządzenia lasu z prawem środowiskowym Unii Europejskiej – plany opracowywane przez Lasy Państwowe nie są formalnie zatwierdzane pomimo sprzeczności z prawem unijnym.
- Brak skutecznych sankcji za naruszenia środowiskowe – nadzór MKiŚ jest formalny i nieskuteczny.
- Zbyt silne powiązanie Lasów Państwowych z przemysłem drzewnym – w praktyce LP funkcjonują jako dostawca surowca dla konkretnego sektora gospodarki, a nie jako instytucja publiczna realizująca politykę publiczną Polski i Unii Europejskiej.
- Dezinformacja publiczna i własne cele polityczne Lasów Państwowych – komunikacja społeczna Lasów Państwowych deprecjonuje w świadomości społecznej na lasy naturalne i ich zdolność do samodzielnego funkcjonowania w świecie przyrody na rzecz lasów gospodarczych. Strategiczne cele komunikacji społecznej to neutralizacja polityk publicznych Polsk i Unii Europejskiej
Systemowe niedopasowanie między prawem a praktyką powoduje, że wdrażanie celów środowiskowych jest fasadowe. Ochrona przyrody pozostaje deklaratywna, a decyzje o gospodarowaniu lasami często zapadają w oderwaniu od rzeczywistych analiz przyrodniczych, społecznych i działań Lasów Państwowych.
VI. REKOMENDACJE
Rekomendacje systemowe i lokalne – działania niezbędne oraz skutki ich braku:
Rekomendacje raportu wynikają z analizy danych terenowych, ustaleń Ogólnopolskiej Narady o Lasach oraz zobowiązań wynikających z Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego z 24 czerwca 2024 r. Obejmują zarówno zmiany systemowe, jak i konkretne interwencje lokalne.
Rekomendacje systemowe:
- Reforma strukturalna Lasów Państwowych – rozdzielenie funkcji gospodarczych, ochronnych i społecznych; utworzenie Rady społecznej do spraw pozaprodukcyjnych wartości lasów przy Premierze RP
- Zmiana modelu finansowania Lasów Państwowych – częściowe uzależnienie przychodów od wskaźników ekologicznych i społecznych, nie tylko od ilości pozyskanego drewna.
Utrzymanie moratorium na wycinki w lasach o wysokiej wartości przyrodniczej do czasu zakończenia pełnej waloryzacji oraz powołanie Obszarów o strategicznym znaczeniu dla przetrwania przyrody - Obowiązek uwzględnienia ustaleń Ogólnopolskiej Narady o Lasach w Planach Urządzenia Lasu.
- Wprowadzenie Standardu konsultacji społecznych przy opracowanego przez Ogólnopolską Naradę o Lasach- do funkcjonujących Zespołów Lokalnej Współpracy przy nadleśnictwach
- Zdyscyplinowanie struktur Lasów Państwowych, które realizują własną politykę deprecjacji zobowiązań politycznych władz państwowych
- Uchylenie Strategii Lasów Państwowych na lata 2014- 2020, jako potencjalne zagrożenie dla polityk publicznych Polski i Unii Europejskiej
- Likwidacja komunikacji społecznej Lasów Państwowych, która ma wpływ na obecny układ polityczny władz Państwa poprzez deprecjonowanie w opinii publicznej celów i priorytetów środowiskowych rządu, kształtuje postawy społeczno- polityczne a tym samym ma przełożenie na wyniki parlamentarnych wyborów powszechnych w 2027 r. w Polsce, w kontrze do obecnego układu politycznego władz Państwa.
Skutki braku wdrożenia rekomendacji:
- Utrata zdolności lasów do pełnienia funkcji klimatycznych i retencyjnych.
- Pogorszenie jakości siedlisk przyrodniczych
- Eskalacja konfliktów społecznych wokół wycinek.
- Osłabienie pozycji Polski w polityce środowiskowej UE.
- Dalsza utrata zaufania społecznego do Lasów Państwowych i instytucji ochrony przyrody.
- Osłabienie i ostateczne zneutralizowanie obecnych struktur politycznych Państwa i dojście do władzy frakcji politycznych przychylnych celom Lasów Państwowych
- Osłabienie i ostateczne zneutralizowanie polityk publicznych Polski i Unii Europejskiej dotyczących lasów i bioróżnorodności
VII. ZAGROŻENIA ZE STRONY LASÓW PAŃSTWOWYCH
Konflikt interesów z polityką leśną Polski i Unii Europejskiej
System organizacyjny Lasów Państwowych, ukształtowany w latach 90., stał się jednym z głównych czynników utrudniających wdrażanie nowoczesnej, europejskiej polityki leśnej w Polsce. Struktura tej instytucji, łącząca w sobie funkcje właściciela, zarządcy, kontrolera i beneficjenta ekonomicznego, tworzy konflikt interesów o charakterze systemowym.
Lasy Państwowe działają formalnie w imieniu Skarbu Państwa, jednak w praktyce realizują politykę wewnętrzną, której priorytetem jest utrzymanie własnej samowystarczalności finansowej i dominującej pozycji w zarządzaniu zasobami leśnymi.
Zgodnie z założeniami Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady z 24 czerwca 2024 r. w sprawie odbudowy zasobów przyrodniczych, Polska zobowiązała się do przywrócenia zdegradowanych ekosystemów leśnych na co najmniej 30% ich powierzchni. Jednak praktyka Lasów Państwowych wskazuje na działania odwrotne — intensyfikację pozyskania drewna, redukcję starodrzewów i brak wdrażania krajowych mechanizmów monitoringu ekologicznego.
W wielu przypadkach LP ignorują też ustalenia Ogólnopolskiej Narady o Lasach (ONoL), która miała wprowadzić nowy model współzarządzania i społecznej kontroli nad gospodarką leśną a także lobbują na rzecz neutralizacji polityk środowiskowych Unii Europejskiej. Działania komunikacji społecznej Lasów Państwowych służą odwróceniu społeczeństwa od polityków realizujących polityki publiczne Polski i Unii Europejskiej.
Strukturalne źródła zagrożenia:
Finansowa samowystarczalność LP – ponieważ Lasy Państwowe utrzymują się wyłącznie z własnej sprzedaży drewna, presja ekonomiczna prowadzi do nadmiernej eksploatacji lasów, także tych o wysokich wartościach przyrodniczych.
Brak zewnętrznego nadzoru – Minister Klimatu i Środowiska nie posiada realnych narzędzi egzekwowania ochrony przyrody, a nadzór nad LP ma charakter formalny.
Nieprzejrzystość procesów decyzyjnych – dane dotyczące pozyskania, siedlisk i planów urządzenia lasu są trudno dostępne lub zniekształcane.
Opór wobec reform unijnych – LP prowadzą aktywny lobbying przeciwko pełnemu wdrożeniu rozporządzenia o odbudowie zasobów przyrodniczych, wskazując na „zagrożenie stabilności gospodarczej sektora drzewnego”.
Dominacja narracji ekonomicznej – komunikaty publiczne LP koncentrują się na rentowności, a nie na trwałości ekosystemów, co prowadzi do fałszywego obrazu „zrównoważonej gospodarki”.
Konsekwencje dla polityki krajowej i unijnej:
Konflikt między krajową praktyką gospodarczą Lasów Państwowych a polityką Unii Europejskiej osłabia wiarygodność Polski w procesach negocjacyjnych dotyczących ochrony klimatu i bioróżnorodności.
Brak spójności między Strategią Lasów Państwowych na lata 2014–2030 a zobowiązaniami wynikającymi z Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego powoduje, że Polska jest postrzegana jako państwo o niskiej skuteczności implementacyjnej.
W dłuższej perspektywie grozi to uruchomieniem procedur naruszeniowych i utratą środków z funduszy środowiskowych Unii Europejskiej.
Zagrożeniem jest również blokowanie procesów demokratyzacji polityki leśnej – społeczne postulaty włączenia obywateli i samorządów w proces decyzyjny zostały zredukowane do roli konsultacji pozornych na poziomie Zespołów Lokalnej Współpracy przy nadleśnictwach, które nie posiadają żadnej mocy do podejmowania ustaleń formalno- prawnych ograniczenia gospodarki leśnej, równoważenia funkcji lasów i służą edukacji leśnej, która promuje wartości sprzeczne z politykami publicznymi Polski i Unii Europejskiej.
Lasy Państwowe, kontrolując zarówno zasoby, jak i narrację publiczną, stają się podmiotem quasi-politycznym, który wpływa na kształt ustawodawstwa w zakresie ochrony środowiska oraz opinię społeczną przy podejmowaniu decyzji w parlamentarnych wyborach powszechnych w 2027 r.
Podsumowanie:
Dominacja Lasów Państwowych w systemie zarządzania lasami publicznymi stanowi zagrożenie strukturalne dla wdrażania polityki leśnej i środowiskowej Polski i Unii Europejskiej, ograniczając efektywność krajowych instytucji ochrony przyrody (Ministerstwo Klimatu i Środowiska) i marginalizując znaczenie społeczeństwa obywatelskiego w procesach decyzyjnych w tym oczekiwania demokratycznie wybranych władz samorządowych reprezentujących społeczności lokalne.
VIII. LOBBING PRZEMYSŁU DRZEWNEGO
Zagrożenia wynikające z lobbingu przemysłu drzewnego – wpływ na demokrację i przejrzystość zarządzania:
Lobbing przemysłu drzewnego w Polsce stał się jednym z najbardziej wpływowych czynników deformujących krajową politykę leśną i środowiskową.
Branża ta, poprzez system powiązań ekonomicznych, politycznych i personalnych, skutecznie kształtuje decyzje zarówno Lasów Państwowych, jak i administracji publicznej.
Mechanizm ten podważa podstawy demokratycznego zarządzania dobrem wspólnym, jakim są lasy, oraz osłabia transparentność procesów legislacyjnych.
Mechanizmy wpływu:
- Bezpośrednie naciski na decydentów – przedstawiciele przemysłu drzewnego regularnie uczestniczą w pracach sejmowych i resortowych nad projektami ustaw dotyczącymi gospodarki leśnej.
- Uzależnienie Lasów Państwowych od kontraktów branżowych – przemysł drzewny stanowi głównego odbiorcę surowca, co prowadzi do podporządkowania decyzji gospodarczych LP interesom prywatnym.
- Kształtowanie opinii publicznej – poprzez media i akcje PR branża promuje przekaz o „zrównoważonym pozyskaniu drewna”, marginalizując środowiskowe i leśne polityki publiczne Polski i Unii Europejskiej, głos nauki i organizacji ekologicznych a zwłaszcza wartość finansową pozaprodukcyjnych usług ekosystemowych lasów nie pochodzących z drewna.
Skutki dla demokracji i przejrzystości:
Wpływ przemysłu drzewnego ogranicza realne znaczenie Ogólnopolskiej Narady o Lasach) oraz innych form konsultacji społecznych. Zamiast wzmacniać dialog, procesy decyzyjne są centralizowane i kontrolowane przez interesy ekonomiczne. Oznacza to faktyczne zawłaszczenie przestrzeni publicznej, w której głos obywateli – wyrażany w wyborach i debacie publicznej – zostaje zdominowany przez presję lobbystyczną. Taki stan rzeczy stanowi zagrożenie dla fundamentów demokracji – narusza zasadę równości stron w dostępie do informacji i procesów decyzyjnych.
Przemysł drzewny, działając poprzez sieć powiązań z Lasami Państwowymi, Ministerstwem Rozwoju i Technologii i politykami, wpływa na kształt ustaw i rozporządzeń w sposób niejawny, co osłabia zaufanie obywateli do instytucji państwa. Długofalowo prowadzi to do monopolizacji rynku drewna, marginalizacji lokalnych inicjatyw gospodarczych i pogłębienia konfliktów społecznych wokół lasów.
Ryzyka polityczne i gospodarcze i demokratyczne:
1. Polityczne: rosnąca zależność władzy publicznej od wpływów branżowych, co zagraża niezależności decyzji państwowych.
Gospodarcze: nadmierna eksploatacja lasów obniża ich potencjał długoterminowy i naraża Polskę na utratę wiarygodności jako państwa członkowskiego implementującego unijne przepisy do krajowego porządku prawnego.
2. Demokratyczne: redukcja znaczenia konsultacji społecznych, partycypacyjnych i mechanizmów nadzoru obywatelskiego, co podważa legitymację instytucji publicznych.
Raport wskazuje, że konieczne jest wdrożenie ustawowych zasad jawności lobbingu w obszarze gospodarki leśnej, a także ustanowienie niezależnego rejestru wpływów przemysłu drzewnego w procesach decyzyjnych. Tylko takie działania mogą przywrócić równowagę między interesem publicznym, ochroną przyrody i przejrzystością państwa.
IX. ZAKOŃCZENIE
Perspektywy dalszych działań:
Raport pokazuje, że ochrona lasów w Polsce wymaga głębokiej zmiany systemowej i instytucjonalnej.
Lasy są dobrem wspólnym, a nie surowcem ekonomicznym – dlatego polityka leśna powinna opierać się na równowadze między funkcjami przyrodniczymi, społecznymi i gospodarczymi.
Najbliższe lata zadecydują o tym, czy Polska będzie w stanie dostosować się do wymogów unijnych i społecznych w zakresie ochrony przyrody.
Kluczowe jest wdrożenie realnej przejrzystości, społecznego nadzoru oraz niezależności instytucji nadzorczych.
Niekontrolowane działania polityczne i komunikacyjne w ramach Strategii Lasów Państwowych na lata 2014 -2030 realnie zagrażają strukturom politycznym Państwa, kształtują negatywny odbiór społeczny wobec władz Państwa i polityk publicznych Polski i Unii Europejskiej (środowiskowych i leśnych).
Bez tych zmian proces degradacji lasów będzie postępował, a Polska utraci szansę na budowę nowoczesnego, odpowiedzialnego modelu gospodarki leśnej zgodnego z zasadami Europejskiego Zielonego Ładu.
Projekt pn. „Wzmocnienie i zabezpieczenie grup obywatelskich i organizacji ekologicznych w utrwaleniu zachodzących zmian systemowych w sposobie gospodarowania lasami w Polsce” został zrealizowany w latach 2025-2026 z darowizny TJX Poland Sp. z o.o. i był wspierany przez inicjatywę European Space Agency Network of Resources