141-letni Grąd subborealny – Puszcza Borecka – Raport VI-VII 2025 r.
141-letni Grąd subborealny
Wartości przyrodnicze
141-letni Grąd subborealny, to duży obszar lasu grądowego, o powierzchni niemal 18 ha, z świerkami w wieku 141 lat oraz młodszymi dębami, grabami, lipą i olchą.
Moratorium i park narodowy Puszczy Boreckiej
141-letni Grąd subborealny to las znajdujący się w proponowanym parku narodowym Puszczy Boreckiej, jest objęty moratorium z zakazem prac gospodarczych związanych z pozyskaniem drewna, z dopuszczalną trzebieżą z poborem do 20 % masy drewna.
Brak śladów gospodarki leśnej
Jest to las z niemal niewidocznymi śladami gospodarki leśnej. Stanowi duży obszar o nieprzerwanej ciągłości szaty leśnej, bez trzebieży i rębni. Widoczne są świeże oznaczenia szlaku zrywkowego prowadzącego do pojedynczych świerków.
Ogromne świerki a pod nimi liściasty grąd i woda
141-letni Grąd subborealny, ma w niższym piętrze lasu i w podszycie cechy wskaźnikowe grądu z dębami, grabami i lipami lecz wśród najwyższych drzew, jest zdominowany przez okazałe świerki. Są tutaj również fragmenty litych starszych świerczyn, także zachowanych bez ingerencji gospodarki leśnej. Wzdłuż całego obszaru przebiega ciek, który zasila cały obszar i las łęgowy będący w środku całego obszaru.
Odrzucony starolas
Nadleśnictwo Czerwony Dwór odrzuciło 141-letni Grąd subborealny z listy starolasów w I kwartale 2025 r. co prawdopodobnie ma podłoże w obawach o procesy naturalne ustępowania świerka w wyniku zmian klimatu. Nadleśnictwo Czerwony Dwór uznało ten las za gospodarstwo specjalne a nie zrębowe lub przerębowo- zrębowe, tym samym gospodarka leśna służy tutaj innym celom niż wycinka drewna.
Procesy naturalne
141-letni Grąd subborealny może ale nie musi w przyszłości, ulec naturalnej przebudowie w kierunku wyrównania udziału świerka w ogólnym udziale drzew. Świerkowy Grąd jest grądem spinetyzowanym ale wciąż zachowującym cechy grądu subkontynentalnego, co widać w niższych piętrach lasu i podszycie.
Ochrona czynna czy bierna
Po ustanowieniu parku narodowego Puszczy Boreckiej, prawdopodobnie podjęto by jedną z dwóch ścieżek postępowania:
- ochrona bierna, oparta o założenia, że polodowcowe zróżnicowanie rzeźby terenu, ciek przepływający przez cały obszar gromadzący wody w glebach hydrogeniczych, żyzne gleby na wzniesieniach- nie spowodują gwałtownego ustępowania świerka w formie gradacji lecz nastąpi powolna samoczynna zamiana ustępujących świerków na gatunki liściaste,
- ochrona czynna, oparta o założenia, że proces ustępowania świerka zostanie zainicjowany gwałtownie, z możliwymi konsekwencjami dla sąsiednich borów świerkowych, które w wyniku wieloletniej gospodarki leśnej mają zachwianą równowagę dynamiczną i w związku z tym są podatne na gradacyjne procesy regulacyjne powrotu składu gatunkowego drzew do właściwego dla lokalnych warunków środowiskowych.
REKOMENDACJE
Działania lokalne
Ze względu na brak pewności co do przyszłości ochrony prawnej Puszczy Boreckiej oraz braku pewności co do aktywności gradacyjnych procesów regulacyjnych w 141-letnim Grądzie subborealnym, należy obserwować cały las z priorytetem na nie ingerowanie.
Projekt pn. „Wzmocnienie i zabezpieczenie grup obywatelskich i organizacji ekologicznych w utrwaleniu zachodzących zmian systemowych w sposobie gospodarowania lasami w Polsce” został zrealizowany w latach 2025-2026 z darowizny TJX Poland Sp. z o.o. i był wspierany przez inicjatywę European Space Agency Network of Resources