191-letnie sosny na torfowisku – Puszcza Knyszyńska – Raport VI-VII 2025 r.

191-letnie sosny na torfowisku

Wartości przyrodnicze

191-letnie sosny na torfowisku, to dobrze zachowane siedlisko przyrodnicze Natura 2000 – sosnowy bór bagienny. Rosną tutaj sosny w wieku 191 lat.

Odrzucony starolas

191-letnie sosny na torfowisku, to potencjalny starolas, spełniający kryteria staroleśne, odrzucony przez nadleśnictwo Knyszyn podczas weryfikacji I grupy starolasów w I kwartale 2025 r.

Obszar nieobjęty gospodarowaniem

Jest to las uznany przez nadleśnictwo Knyszyn za obszar nie objęty gospodarowaniem. Jest to również siedlisko bagienne, mające być wyłączone z użytkowania gospodarczego zgodnie z wytycznymi Ogólnopolskiej Narady o Lasach.

Moratorium i park narodowy Puszczy Knyszyńskiej

Jest to las objęty moratorium z zakazem wycinki drzew z wyjątkiem trzebieży pozytywnej, który znajduje się na obszarze proponowanego parku narodowego Puszczy Knyszyńskiej.

Starolas tam, ale nie tutaj

191-letnie sosny na torfowisku, przylegają do bardzo podobnego boru, z sosnami również w podobnym wieku jednak na glebie glejowo- bielicowej właściwej a nie na glebach wysokotorfowiskowych. Został on pozytywnie zidentyfikowany przez nadleśnictwo Knyszyn jako starolas i jest w nim zaplanowana w aktualnym Planie Urządzenia Lasu trzebież późna.

Ochrona europejska

191-letnie sosny na torfowisku, jest to bór, który zgodnie z założeniami Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 24 czerwca 2024 r. w sprawie odbudowy zasobów przyrodniczych, docelowo może zostać wyłączony z pozyskania drewna.

Pozorna ochrona

Status obszaru nie objętego gospodarowaniem (ONG), nie gwarantuje ciągłej ochrony biernej, gdyż w zależności od potrzeb hodowlanych oraz potrzeb zwalczania naturalnych gradacyjnych procesów regulacyjnych (w leśnictwie tzw. ochrona lasu), status ONG może zostać zdjęty.

Konsekwencje braku ochrony prawnej

Co do zasady, nie gospodaruje się w sosnowych borach bagiennych. Odrzucenie 191-letnich sosen na torfowisku z listy starolasów, pozbawia je ochrony prawnej. Pojedyncze zamierające sosny są typowym zjawiskiem dla starolasów. Jest bardzo prawdopodobne, że ze względu na wiek sosen, w kolejnym planie urządzania lasu zostaną zaplanowane tutaj trzebieże, które spowodują utratę cech staroleśnych.

Nieautoryzowane kryteria

191-letnie sosny na torfowisku, to bór spełniający kryteria starolasu, prawdopodobnie odrzucony ze względu na nieautoryzowane przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska kryteria weryfikacji starolasów, dotyczące tak zwanego „rozpadu drzewostanów”, czyli przemiany pokoleń, która jest gwarancją trwania każdego lasu.

REKOMENDACJE

Działania systemowe

Należy sprawdzić uzasadnienie nadleśnictwa Knyszyn dla odrzucenia 191-letnich sosen na torfowisku z listy starolasów, prześledzić czy jest to element systemowego podejścia do weryfikacji starolasów przez Lasy Państwowe. Po przeprowadzeniu dochodzenia, należy ocenić zasadność, ryzyka przyrodnicze i społeczne dla postępowania Lasów Państwowych oraz przedstawić politykom wyniki, w celu dokonania korekty listy starolasów w całej Polsce.

Działania lokalne

Należy dążyć na poziomie społecznym do zabezpieczenia tego boru, do czasu opracowania i wdrożenia Krajowego Planu Odbudowy Zasobów Przyrodniczych

Projekt pn. „Wzmocnienie i zabezpieczenie grup obywatelskich i organizacji ekologicznych w utrwaleniu zachodzących zmian systemowych w sposobie gospodarowania lasami w Polsce” został zrealizowany w latach 2025-2026 z darowizny TJX Poland Sp. z o.o. i był wspierany przez inicjatywę European Space Agency Network of Resources