160-letni Dębowy Gaj – Puszcza Borecka – Raport VI-VII 2025 r.

160-letni Dębowy Gaj

Wartości przyrodnicze

160-letni Dębowy Gaj, to dobrze zachowany grąd subkontynentalny z dominującym dębem w wieku 161 lat oraz domieszką lipy w wieku 131 lat. Bogata dokumentacja fotograficzna wskazuje na wysokie walory przyrodnicze Dębowego Gaju, który stanowi enklawę starodrzewia dębowo- lipowego pośród otaczających go młodszych lasów pochodzących często z nasadzeń.

Odrzucony starolas

Jest to starolas odrzucony przez nadleśnictwo Czerwony Dwór podczas weryfikacji w I kwartale 2025 r.

Niedziałająca ochrona lasów cennych przyrodniczo

160-letni Dębowy Gaj jest to las, spełniający kryteria lasów cennych przyrodniczo Ogólnopolskiej Narady o Lasach i w związku z tym, zgodnie z dokumentem „Wzmocnienie ochrony lasów cennych przyrodniczo i społecznie”, miał być od 2025 r. objęty ochroną z zakazem wycinki, co ostatecznie nie zostało zrealizowane przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska.

Oczekiwanie na ochronę

160-letni Dębowy Gaj jest to las, który zgodnie z założeniami Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 24 czerwca 2024 r. w sprawie odbudowy zasobów przyrodniczych, docelowo może zostać wyłączony z pozyskania drewna.

Moratorium na utratę wartości przyrodniczych

Jest to las objęty moratorium z zakazem użytkowania rębnego, poza fragmentami z litą świerczyną. Ten ogólny zapis stworzony dla lasów objętych moratorium, nie ma zastosowania w zakresie litych świerczyn, których tu nie ma.

Rębnia

160-letni Dębowy Gaj ma zaplanowaną w aktualnym Planie Urządzenia Lasu rębnię gniazdową, która po 30 latach ma doprowadzić do usunięcia drzew na 95 % powierzchni.

Tymczasowa ochrona

160-letni Dębowy Gaj jest aktualnie chroniony przed ingerencją gospodarki leśnej w ramach tymczasowego moratorium, który zakazuje realizacji rębni, zaplanowanych w Planie Urządzenia Lasu nadleśnictwa Czerwony Dwór.

Zasadność działań zarządcy

Na podstawie bogatej dokumentacji fotograficznej oraz oględzin na miejscu, można stwierdzić, że nadleśnictwo Czerwony Dwór bezzasadnie odrzuciło 16-letni Dębowy Gaj z listy starolasów podczas weryfikacji w I kwartale 2025 r.

Przyszłość

Starolas to przyszła forma ochrony przyrody, mająca znaleźć się w znowelizowanej ustawie o ochronie przyrody. Brak trwałego zabezpieczenia 160-letniego Dębowego Gaju jako starolasu, może doprowadzić w przyszłości do realizacji w nim rębni, kończącej się usunięciem drzew na 95 % powierzchni.

Społeczne wyobrażenie „starolasu” i konsekwencje polityczne

Akceptacja ze strony polityków, odrzucenia 160-letniego Dębowego Gaju z listy starolasów przez nadleśnictwo Czerwony Dwór, poskutkuje brakiem zaufania społecznego do Ministerstwa Klimatu i Środowiska oraz spowoduje zadawanie pytań o sens ochrony staroleśnej, jako nowej formy ochrony przyrody w Polsce. 160-letni Dębowy Gaj to wzorcowy przykład starolasu, który spełnia oficjalne kryteria jak też społeczne wyobrażenie o „starolesie”.

Konsekwencje społeczne i przyrodnicze

Społeczność lokalna oraz turyści zwiedzający Puszczę Borecką, stracą bezpowrotnie starolas o charakterze puszczańskim, który jest jednym z piękniejszych zachowanych fragmentów Puszczy.

REKOMENDACJE

Działania lokalne

Należy wpisać 160-letni Dębowy Gaj na listę starolasów, co zapewni prawną ochronę niezależnie od trwałości tymczasowego moratorium na wycinkę drzew. Pismo w tej sprawie powinien otrzymać Minister Klimatu i Środowiska z wnioskiem o nie zasięganie pisemnej opinii Lasów Państwowych i samodzielną odpowiedzialność za decyzję.

Działania systemowe

Należy sprawdzić uzasadnienie nadleśnictwa Czerwony Dwór dla odrzucenia 160-letniego Dębowego Gaju z listy starolasów, prześledzić czy jest to element systemowego podejścia do weryfikacji starolasów przez Lasy Państwowe. Po przeprowadzeniu dochodzenia, należy ocenić zasadność, ryzyka przyrodnicze i społeczne dla postępowania Lasów Państwowych oraz przedstawić Ministerstwu Klimatu i Środowiska oraz politykom przyczyny, skutki i rekomendacje, w celu dokonania korekty listy starolasów w całej Polsce, pod kątem uniknięcia utraty starolasów o wybitnych kryteriach staroleśnych.

Projekt pn. „Wzmocnienie i zabezpieczenie grup obywatelskich i organizacji ekologicznych w utrwaleniu zachodzących zmian systemowych w sposobie gospodarowania lasami w Polsce” został zrealizowany w latach 2025-2026 z darowizny TJX Poland Sp. z o.o. i był wspierany przez inicjatywę European Space Agency Network of Resources