Polska Tajga- Borealna świerczyna na torfie – Puszcza Romincka -Raport VI-VII 2025 r.
Polska Tajga- Borealna świerczyna na torfie
Wartości przyrodnicze
Polska Tajga- Borealna świerczyna na torfie, to siedlisko przyrodnicze Natura 2000, rzadkie w skali Polski, gdyż występujące tylko w wąskiej strefie subborealnej: północnych części Warmii, Mazur oraz wschodniej części Podlasia. Pojedynczo może być spotykana na Pomorzu. Jest to siedlisko priorytetowe dla Wspólnoty Europejskiej.
Starolas odrzucony przez Lasy Państwowe
Polska Tajga- Borealna świerczyna na torfie z świerkami w wieku 141 lat, jest potencjalnym starolasem odrzuconym przez nadleśnictwo Gołdap w ramach identyfikacji starolasów w I kwartale 2025 r.
Moratorium i park narodowy
Jest to las, objęty moratorium z wskazaniami odstąpienia od prac związanych z pozyskaniem drewna. Znajduje się na terenie proponowanego parku narodowego Puszczy Rominckiej.
Obszar Nieobjęty Gospodarowaniem
Polska Tajga- Borealna świerczyna bagienna, jest wyznaczona przez nadleśnictwo Gołdap jako obszar nie objęty gospodarowaniem (ONG) na podstawie wewnętrznych decyzji nadleśnictwa.
Struktura lasu naturalnego
Polska Tajga- Borealna świerczyna na torfie, prezentuje bardzo zróżnicowaną strukturę lasu, złożoną z świerków w różnym wieku, świerków ustępujących miejsca młodszym pokoleniom, świerków powalonych, złamanych lub pochylonych przez wiatr, co jest typowe dla tego siedliska. Największe skupiska starych drzew znajdują się na obrzeżach płatu zbiorowiska leśnego. Wewnątrz są grupy starych świerków oraz pokolenie świerków dorastających do górnego piętra lasu.
Pozorna ochrona
Status obszaru nie objętego gospodarowaniem (ONG), nie gwarantuje ciągłej ochrony biernej, gdyż w zależności od potrzeb hodowlanych oraz potrzeb zwalczania naturalnych gradacyjnych procesów regulacyjnych (w leśnictwie tzw. ochrona lasu), status ONG może zostać zdjęty.
Brak ochrony prawnej
Nadleśnictwo Gołdap nie uwzględniło Polskiej Tajgi- Borealnej świerczyny na torfie, podczas identyfikacji starolasów, co wyklucza jej ochronę prawną w niedalekiej przyszłości. Brak ochrony prawnej w formie starolasu może spowodować ingerencję w siedlisko, która będzie miała na celu zwalczanie naturalnych gradacyjnych procesów regulacyjnych przemiany pokoleń drzew.
Ochrona bierna
Wszystkie borealne świerczyny bagienne w Polsce są uznawane za priorytetowe dla Wspólnoty Europejskiej siedlisko przyrodnicze Natura 2000 a dostępna literatura zaleca ochronę bierną dla najlepiej wykształconych siedlisk.
Sąsiednie borealne świerczyny bagienne odrzucane jako starolasy
Z Polską Tajgą – Borealną świerczyną na torfie, sąsiadują dwie inne, z których jedna również nie została zidentyfikowana przez nadleśnictwo Gołdap jako starolas pomimo doskonałego stanu zachowania według kryteriów sieci Natura 2000, a druga będąca w dobrym stanie zachowania, zostanie zweryfikowana dopiero w 2026 r.
Problem systemowy. Starolasy wyznaczane niemerytorycznie
W Polsce obowiązuje polityka wyznaczania starolasów w sposób rozproszony, według kryteriów opracowanych samodzielnie przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska na podstawie rekomendacji wypracowanych przez Ogólnopolską Naradę o Lasach. Nagromadzenie starolasów w nadleśnictwach o wybitnych walorach przyrodniczych zostało odrzucone pod presją przemysłu drzewnego i Lasów Państwowych. Tym samym kryteria przyrodnicze zostały umniejszone na rzecz kryteriów gospodarczych.
Problem systemowy. Starolasy wyznaczane w rezerwatach
Lasy Państwowe, postanowiły samodzielnie zidentyfikować starolasy w rezerwatach przyrody, co stoi w sprzeczności z poleceniem Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 1 stycznia 2025 r. oraz służy dublowaniu dwóch form ochrony przyrody: rezerwatu i starolasu. Społeczeństwo widzi postępowanie Lasów Państwowych i Ministerstwa Klimatu i Środowiska, co przekłada się wprost na obniżenie poparcia dla koalicji politycznej, która nie realizuje umowy koalicyjnej.
Nieautoryzowane kryteria
Ponadto, Lasy Państwowe zidentyfikowały starolasy według dodatkowych własnych kryteriów zdrowotności tak zwanego drzewostanu, co stoi w sprzeczności z poleceniem Ministra Klimatu i Środowiska z 1 stycznia 2025 r. oraz kryteriami wypracowanymi we współpracy z Lasami Państwowymi podczas Ogólnopolskiej Narady o Lasach.
Proces osłabiania nowej formy ochrony przyrody
Wieloetapowy proces osłabiania nowej formy ochrony przyrody jaką są starolasy, jest rozpoznany przez stronę społeczną, jako podatność na wpływy różnych grup interesu z pominięciem merytorycznej wiedzy przyrodniczej.
REKOMENDACJE
Efekt rozproszenia starolasów w Polsce mija się z merytoryką opartą o wiedzę przyrodniczą, zaprzecza pierwotnym rekomendacjom Ogólnopolskiej Narady o Lasach, podlega presji skonsolidowanych grup, które czerpią dochód z prywatnej działalności gospodarczej pozyskania i przetwarzania drewna.
Brak spójności koalicji politycznej
Ideą ochrony starolasów jest ich ocalenie przed wykorzystaniem gospodarczym, przetworzeniem w lasy gospodarcze i uproduktywnieniem. Aktualnie politycy koalicji rządzącej są podzieleni, co widać w sposobie prowadzenia procesu identyfikacji i ochrony starolasów. Politycy, poprzez brak wspólnego porozumienia, nie są w stanie sprostać wymogom Unii Europejskiej w kwestii wyznaczania starolasów, co może zostać podkreślone w skargach organizacji pozarządowych do Komisji Europejskiej.
Działania systemowe
Żeby zapobiec obniżeniu jakości nowej formy ochrony przyrody, jaką są starolasy, mając na względzie fakt, iż Lasy Państwowe w ramach weryfikacji I puli starolasów przeprowadzonej w I kwartale 2025 r. nie były w stanie dostarczyć wymaganego 1% starolasów pośród lasów zarządzanych przez Lasy Państwowe, znajdującymi się poza rezerwatami- należy:
- ponownie pochylić się nad kryteriami wyznaczania starolasów wypracowanymi przez Ogólnopolską Naradę o Lasach,
- uwzględnić wytyczne Unii Europejskiej,
- odstąpić od próby pozbycia się „problemu starolasów” dla gospodarki kraju poprzez wyznaczanie ich w rezerwatach,
co pozwoli uniknąć problemów z prawem unijnym w niedalekiej przyszłości oraz konsekwencjami finansowymi dla budżetu państwa związanymi z ewentualnym zabezpieczeniem nałożonym przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
Działania lokalne
Wszystkie borealne świerczyny bagienne w Puszczy Rominckiej, znajdujące się poza rezerwatami, w stanie zachowania A- doskonały oraz B- dobry – spełniające kryteria wypracowane samodzielnie przez MKiŚ lecz z pominięciem pierwotnie wypracowanych kryteriów przez Ogólnopolską Naradę o Lasach, wyartykułowane z poleceniu Ministerstwa Klimatu i Środowiska z dnia 1 stycznia 2025 r., powinny zostać uznane za starolasy.
Działania społeczne
Rozpoznanie prawne i rozważenia skargi do Komisji Europejskiej na Polskę w związku z sposobem wyznaczania starolasów w rezerwatach oraz z pominięciem merytorycznych kryteriów opracowanych pierwotnie przez Ogólnopolską Naradę o Lasach.
Projekt pn. „Wzmocnienie i zabezpieczenie grup obywatelskich i organizacji ekologicznych w utrwaleniu zachodzących zmian systemowych w sposobie gospodarowania lasami w Polsce” został zrealizowany w latach 2025-2026 z darowizny TJX Poland Sp. z o.o. i był wspierany przez inicjatywę European Space Agency Network of Resources